Thuế chuột

( Bài cũ mốc cách đây 3 năm) dongngan Man Di quốc, vào năm 67 đời Cộng đế do việc triều chính không nghiêm, làm ăn thất bát. Dân tình ta than rất ghê, chỗ này cướp đất , chỗ kia giăng cờ phướn đầy những chữ đòi sự công bằng. Ngoài đường đã thế, trong triều còn loạn hơn.… Read more →

Pờ vần chải

Pờ Vần Chải doduc Xã Vần chải nằm vào gần giữa con đường trên trăm cây số đi từ Hà Giang lên Đồng Văn. Vần Chải có nghĩa là bản Mây, bản có nhiều mây phủ. Đó là cách gọi theo tiếng Quan hỏa của nhiều bản vùng biên giới theo đặc điểm của địa phương mình. Lần nào qua… Read more →

hộ khẩu

doduc 1- Tôi nhớ trước đây mấy chục năm, kiến được cái hộ khẩu hà Nội khó hơn tìm vàng. Vượt của ngõ tỉnh lẻ,kiếm hộ khẩu Hà Nội có khác gì đứng trước bức tường bê tông. Cô Quỳnh diễn viên múa gốc gác Hà Nội , có nhà phố cổ, bố mẹ còn nguyên thế mà sau hàng… Read more →

Suất thịt trâu

dongngan Còn nhớ như in trong đầu hai suất thịt trâu cuối cùng trong buổi chia thịt tết năm ấy. Một của giám đốc, một của trưởng phòng, đều đến muộn. Cả cơ quan gần năm chục suất mọi người nối nhau lấy hết từ chiều, còn sót lại hai vị chắc đang dở việc. Cô Khánh, người lo căng… Read more →

Ngẫm ngợi cuối tuần

NGẪM NGỢI CUỐI TUẦN dongnngan Nhiều người khóc mếu cho anh Thăng, hẳn là đã từng chịu ơn anh. Bây giờ họ đang kể lể về những tử tế của anh ấy với họ. trong số đó có người làm báo, có người là luật sư, người là bạn bè đều tiếp xúc và chắc cũng cả ăn nhậu rồi.… Read more →

Nhà tôi

Nhà tôi có 5 người Ngũ hành chỉ thiếu hỏa thôi Có đất, có cây có nước Có kim sinh thủy trợ rồi, Năm nào cũng vậy Giao thừa vợ chồng con cái Quây quần mừng tuổi xong xuôi là mở rượu chai Xé con gà luộc No cũng ngồi ăn lấy khước! Năm 1999 Con gái cả lấy chồng… Read more →

Đi chợ cuối năm

  Mấy năm trước, vào tầm tết dương lịch này, ngồi hầu trà nhà văn Tô Hoài ở phố Đoàn như Hài, hay được nghe ông tâm sự: “Năm nào vào đận này mình cũng đi chợ đều, năm nay cũng vậy”. Nghe chưa hiểu ra sao.Tôi nghiêng đầu như anh điếc nhìn sang ông có ý hỏi lại thì… Read more →

Kẻ cô đơn

   “NgườI về cởi áo lau son phấn Trả cả vinh hoa lẫn đoạn trường ( “Kiếp cầm ca” của Viễn Châu) Dongngan Người làm nghệ thuật có lẽ là kẻ cô đơn nhất trên đời. Tôi đã sống trong môi trường đó đủ để chiêm nghiệm. Là họa sĩ đã từng cả mấy chục năm trời đánh vật với một… Read more →

Bác Son

Chẳng biết lúc trẻ bác làm nghề gì. Chỉ nhớ khi gặp bác lần đầu thì thấy bác ngồi bơm xe xó đường. Thời buổi đồng tiền khó kiếm, nhà nào cũng sắm sẵn cái bơm. Bác cũng thế, ngày ngày ngồi bơm xe nhưng ít việc, mặt dài như cái bơm. Cho dù tên bác là Son mà chẳng… Read more →

Kí ức

Kí ức 13 Tháng 12 2013 lúc 0:18 dongngan Con suối Điệp chảy qua xã tôi dài chỉ vài cây số nhưng có đến bốn năm cái vực sâu: nào vực Tàu Bay,vực Đá Trắng, vực Đá Xanh… Những tên đó do bọn trẻ trâu đặt ra, chúng không có trên bản đồ. Ông Huân sống bên mấy vực đó.… Read more →

Nhớ

( Viết sau ngày giỗ mẹ) Doduc Ở đời có những chuyện chỉ gặp một lần mà nhớ mãi không quên. Câu chuyện thời học vỡ lòng tôi đã từng có lần kể trong một bài viết. Ngày giáp tết, bố bảo cầm bánh thuốc lào Vĩnh Bảo bọc lá chuối khô và một chai rượu sang biếu ông Giáo… Read more →

Anh hùng

d Trại sáng tác  mĩ thuật ở Kratxnoida-1986- chì màu- doduc   Doduc Khoảng năm 1966, đạo diễn Liên xô Bôn- đa- trúc làm phim “ bài ca người lính”. Hình ảnh đầu tiên trong phim là 4 chiếc xe tăng Đức đưổi theo một anh lính hồng quân. Anh chạy cuống cuồng để tránh bị xích xe tăng nghiền… Read more →

BỤI MỜ

(Viết về Họa sĩ Trần Đông Lương) Nhớ đến ông tôi lại nhớ đến bức tranh lụa: “Anh hùng bác sĩ Phạm Ngọc Thạch” đang được lưu giữ tại Bảo tàng Mĩ thuật Việt Nam. Ông là một tên tuổi lớn. Khi tôi mon men vào trường Mĩ thuật thì ông cũng đã vào tuổi xế chiều. Gặp ông duy… Read more →

Mơ 1- Có người bảo thế này: “Người nghèo nhất không phải là người không một xu dính túi, mà là người không có lấy một ước mơ”. Người nhà quê bảo mơ là vớ vẩn, chỉ có ước thôi, uớc trước mơ sau. Còn chỉ Mơ là lối nói trừu tượng hão huyền của người thành phố. Mơ là… Read more →

Nàng Xáy

Năm tôi gặp ở Nà Mu , em mới chỉ độ tuổi mười ba. Lúc ấy em đang cùng lũ bạn gái chơi trò “Mời nàng Xáy” (Mời nàng Trứng, tiếng Tày Xáy= trứng)- một trò chơi dân gian của người Tày (*) đầy chất huyền bí. Trên khoảng đất nhỏ ở góc bản, chiếc bu gà được phủ tấm… Read more →

Tấm áo

Thấy tôi chuẩn bị nhập trường trung học Văn hoá nghệ thuật Việt Bắc trong bộ quần ống sớ, áo cổ lá sen nhuộm nâu, anh rể tôi mang ra miếng vải caki màu gio “cho cậu may lấy chiếc quần Tây mà mặc”. Ngày ấy anh là công nhân Gang thép Thái Nguyên nên có phiếu vải 5 mét,… Read more →

Mỗi người một chỗ trong đời

doduc “Chỗ” là khoảng không gian trong thế giới vật chất. Còn khái niệm về “chỗ” trong đời sống xã hội thì lại khác. “Chỗ” còn có nghĩa là nơi làm việc, và từ đó khẳng định vị thế xã hội của mỗi người. “Chỗ” dính với công ăn việc làm, thu nhập nữa. Hồi trước, gặp nhau hay quen… Read more →

Hương bồ kết

Doduc Nông thôn xưa có thứ nước gội đầu trên mọi thứ dầu gội công nghiệp hiện nay, đó là nồi nước gội bồ kết. Bồ kết  nướng vài quả, bẻ ra cho vào nồi cùng cỏ mằn trầu, vài mảnh vỏ bưởi hoặc nắm lá bưởi tươi. Gội đầu nước bồ kết cho mùi hương thơm đồng quê, thoang… Read more →

Buông

dongngan Chuyện chưa xưa lắm, chỉ non nửa thế kỷ mà khó có thể quên. Thời ấy là thời bao cấp. Ông là một cán bộ cao cấp của Khu. Thời tại vị luôn hét ra lửa. Lúc ấy tôi là một học sinh mới ra ràng, làm việc gì cũng khép nép, nghe nhiều hơn nói, chấp nhận nhiều… Read more →

Một tết xá tội vong nhân

Sắp rằm tháng Bảy, tết xá tội vong nhân. Với nhiều dân tộc trên đất nước ta,tết này chỉ nhỏ sau tết Nguyên đán. Người Tày có câu” bươn chiêng, vằn ết, bương chất, vằn ships hả” ( tháng giêng ngày một, tháng bảy ngày mười lăm). Hôm nay tôi ra chợ sắm đồ lễ cho ngày xá tội vong… Read more →

Chuyện của Ngốc

CHUYỆN CỦA NGỐC Đời sống dân gian tổng kết “Người khôn ăn nói nửa chừng, Để cho người dại nửa mừng nửa lo”. Đó là bình luận về hai loại khôn dại ở đời. Lại có hạng “biết tuốt” và “bí tịt”. Biết tuốt cái gì cũng biết. Bí tịt thì ngược lại chẳng biết bất kỳ cái gì. Ngốc… Read more →

Cao nguyên đá

Một nhà thơ đã viết: “Đá kéo nhau lên ngược / Đất chia tay về xuôi” để nói về cao nguyên Đồng Văn – Cao nguyên đá. Lên Hà Giang, vượt đèo Pác Sum đến Cổng Trời – Quản Bạ là bước vào thế giới đá chập trùng. Đến đỉnh cao lộng gió trên đầu Phó Cáo rồi hạ thấp… Read more →

Đuổi trộm

Đuổi trộm Tháng mười một. Mới vừa tắt nắng trời đã sập xuống tím ngắt. Hơi lạnh tràn ra khắp nẻo. Ruộng khoai lang nhà tôi mới gơ sau vụ gặt mùa để tranh thủ vớt lứa rau chăn lợn cũng đã bắt rễ, ngọn rau đã vươn được vài ba gang, nhưng nhìn cũng biết do trời lạnh lại… Read more →

Thời buổi thông tin

Thời buổi thông tin làm cuộc sống sôi động hẳn lên. Đến cái anh xấu chơi, không có khách, có bạn đến bao giờ mà ngày cũng đôi ba lần được bấm chuông gọi cửa. Tất cả đại loại: Bác cho thu tiền điện/ Cho thu tiền lao động công ích/ Nộp tiền an ninh nhé/ Ra quét dọn đường… Read more →

Chim lợn

Chim lợn Cho đến bây giờ tôi vẫn không biết loài chim đó có thật không. Cái tên thì quen quá: chim lợn, một loài chim kiếm ăn về ban đêm, tiếng kêu của nó báo hiệu vận đen xuống những nhà có người đau ốm. Tôi không trông thấy. Bố tôi, anh tôi mẹ và chị em tôi và… Read more →

Có một mùa lau chín

     Tặng cô giáo Tạ Thu Huyền Lên Sapa lần đầu mắt tôi đùa chạy với sương mai, những chùm mây nhỏ lùa vào từng chùm lá sa mu loăn xoăn vui như bàn tay trẻ thơ nghịch ngợm đang lùa vào mái tóc xanh của người mẹ. Tôi gặp cô giáo trong lần ngẫu du ấy, và khi… Read more →

Hà Nội ngõ nhỏ phố nhỏ

Trong một bài hát về Hà Nội, có một nhạc sĩ day dứt mãi với kỷ niệm “…Hà Nội phố nhỏ, ngõ nhỏ…nhà tôi ở đó…” Tôi nghĩ có lẽ nhạc sĩ từ xưa đã là một cậu lỏi Hà Thành suốt ngày suốt ngày len lách vào các ngõ ngách Hà Nội mới có lòng trăn trở như thế…… Read more →

Chiếc khăn màu cổ vịt

c Chiến tranh vào giai đoạn ác liệt. Đến thời điểm đầu năm 70 thế kỷ trước người ta có cảm giác không còn đâu nguyên vẹn. Chẳng còn có khái niệm nhà lầu, sân chơi trang trọng. Ở đâu cũng chỉ dính bụi và rách nát. Mà rách cũng chẳng cần vá! Ga Hàng cỏ đẹp thế mà bom… Read more →

Đền Thượng

Ở vùng đất xa lắc xa lơ tận miền Tây tổ quốc, ngôi đền thờ Đức Thánh Trần nằm giáp vùng biên, ẩn dưới bóng đa cổ thụ không biết đã mấy trăm năm rồi. Ngôi đền như một vọng tiền tiêu mà người chỉ huy vẫn là Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Đó là đền Thượng trên đất… Read more →

Xóm Đồn xưa

  Xóm Đồn ở cách phố Ba Giăng non một cây số về phía bên phải đường quốc lộ tính từ thị trấn Đại Từ(*) đi lên. Đó là gò đất nhô cao lên như mai rùa giữa bốn bên đồng ruộng. Chủ đồn điền cho xây nhà trên đỉnh gò. Sau này các tá điền quây quanh thành xóm… Read more →

Giới hạn

Doduc 1 – Con gà con vịt muốn đem bán thì phải cho vào trong lồng, con lợn cho vào rọ, con chó thì cần cái xích. Đó là những phương tiện giúp con người giới hạn vật nuôi trong tầm kiểm soát. Con người làm ra luật pháp để giới hạn những gì không kiểm soát được. Người nắm… Read more →

Bốn mùa

  Các nhà nhiếp ảnh nói về miền núi hay nhắc đến mùa xuân. Cũng đúng thôi, vì mùa xuân luôn đẹp trong mắt mọi người. Mùa xuân cây cối đâm chồi nẩy lộc, đơm hoa. Nhưng cũng có người lại bảo đó là cách nhìn của những người tập cầm máy, hoặc chê bai đó là quan niệm cũ… Read more →

Blog là giấc mơ dài

( bài viết sau một giấc mơ} Thỉnh thoảng tôi gặp trong mơ những câu chuyện lạ. Trong mơ cho dù ăn nhiều món nhưng biết là mình ăn đó thôi, không biết món nào là ngon, món nào không, vì chẳng thấy món nào có mùi có vị. Ăn xong không thấy no, lúc ăn không thấy đói. Trong… Read more →

Bão đang nổi…

Tiền. Ở đời ai cũng cần tiền , Nhưng có thời tiền hiếm như vàng. Tôi lớn lên vào thời đó…là những năm sau ngày giải phóng Điện biên đến những năm sáu mươi, bảy mươi thế kỉ trước Thời gian ấy, tiền hiếm đến mức người ta thôi ước mơ có tiền. Căn bản cuộc sống thương mại lúc… Read more →

Xà lim tử tù

Trước nhà có anh buôn gà. Cứ tuần một lần, anh đi xe máy về quê tận Nam Định mang gà lên. Những con gà trống mái được đưa từ lồng vào chuồng, một cái xà lim bằng lưới chống B40, có máng ăn tử tế. Lại còn thêm cả máng nước chạy dài để các cô cậu gà ăn… Read more →

Cái lý ngược

Tặng Hoàng Quốc Cứu, bạn tôi Xưa nay đường quốc lộ chỉ có ký hiệu bằng con số. Có lẽ chỉ có một đường quốc lộ được đặt tên đó là con đường từ thị xã Hà Giang đến huyện địa đầu Tổ quốc Đồng Văn: Đường Hạnh Phúc. Đường Hạnh Phúc mở vào những năm 60. Chỉ nhớ đận… Read more →

Người nếm rượu ở Tà Ngào

  Chợ Tà Ngào có từ bao giờ không mấy người rõ, cũng như Lồ Chản Phìn thành người nếm rượu ở chợ này từ bao giờ chẳng mấy ai hay! Chản Phìn sống một mình trong hèm đá có mái hiên nhỏ lợp bằng thân cây ngô. Xung quanh cũng xếp đá quây tường tạo thành một giang sơn… Read more →

Nhớ người trên núi

doduc 1- mùa này miền Tây đã dứt những cơn mưa rừng. Cái nắng miền tây khi vào đông dù trắng lóa nhưng vẫn có cái lành lạnh lẩn quất se se vào da thịt . Những trảng ruộng bậc thang chạy vòng đuôi cáo tựa như những dải sóng xô vào chân núi rồi bị chặn đứng lại dưới… Read more →

Người già

1- Ngày bé làm thịt gà vịt tôi không thấy ngại, chẳng run tay. Nghe thấy ai đó nói không dám cắt tiết một con gà mình nghĩ bụng sao nhát thế. Rồi đến một ngày kia đi qua đường công viên Thống Nhất thấy người ở thôn quê đem những chú chim giẽ đã vặt trụi lông, buộc túm… Read more →

Quyền lực

doduc 1 – “ Mạnh vì gạo, bạo vì tiền” thành ngữ xưa nói thế. Trong gia đình, người quyền lực là người làm ra tiền và có tiếng nói trong các quyết định trong nhà. Xưa nay đều thế cả! Trong “tứ vật” (*) ở Bắc Ninh có câu “ bất thú đình Bảng thê”, nghia là không lấy… Read more →

Cổ tích của người Thái

Thịt cuốc rau răm người Thái không ăn. Trong truyện cổ tích, người Thái lí giải chuyện họ không ăn thịt chim cuốc vì một lần bị giặc đuổi giết, họ náu mình sau bụi rau dăm. Bon giặc đến thì chim cuốc vụt bay lên. Thấy chim bay lên, lũ giặc cho rằng chỗ ấy không có người, nên… Read more →

Nhẩn nha với thày

( Để tặng thư gia Nguyễn Hữu Tuyển, thày dạy thời phổ thông) Doduc 1-Thế là 46 năm sau ngày rời trường phổ thông tôi lại gặp đươc thày. Lần này tôi gặp thày qua cuốn thư pháp. Là Thày rồi mà hôm nay trên 80 tuổi thày lại quay trở về làm học trò, để vui với cái thú… Read more →

Về hưu

Doduc 1 – Hai chữ về hưu ở ta là dành cho những người tham gia vào tổ chức chính quyền và những người lao động trong các xí nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân Còn với mọi người dân, người lao động tự do làm thuê làm mướn thì không có khái niệm hưu. Họ làm việc… Read more →

Hai mươi ngày nữa tôi lại về núi

doduc 1 – Hai mươi ngày nữa tôi sẽ lại về núi. Chuyến này đi cùng nhóm thiện nguyện “Chung tay vì trẻ em vùng cao”, cắt băng khánh thành điểm trường thứ 5 tại một bản ở xã Phố Cáo, thuộc địa phận Đồng Văn, Hà Giang, một dự án thầm lặng của nhóm từ 2014 đến 2017, làm… Read more →

Buông

Doduc 1 – Buông. Câu chuyện này theo năm tháng tôi thấy xảy ra ở mỗi người mỗi khác, mỗi nơi mỗi khác Chuyện này chưa xưa lắm, chỉ non nưả thế kỉ mà khó có thể quên. Thời ấy là thời bao cấp. Thường vu Khu ủy là tương đương với cấp phó bỉ thu. Ông ấy thời tại… Read more →

Làm nhà gỗ xoan- làm quan tiến sĩ

doduHôm rồi về quê, em con ông chú tôi phàn nàn, sắp tới cậu trưởng sẽ đập nhà này xây lại. Chú nói, mắt chớp chớp hướng lên nóc nhà- mình già rồi, bó tay với chúng nó. Tôi nhìn theo: trên thanh duỗi nóc nhà mấy dòng chữ Việt Nam dân chủ cộng hòa năm thứ…viết bằng chữ nho,… Read more →

Của hiếm

doduc Sống một mình cả thời trai trẻ. Giờ về hưu rồi cũng vẫn một mình. Anh một mình từ lâu, từ lúc còn làm việc ở cơ quan nhà nước. Cả một thời dằng dặc trên ba mươi năm ấy, không thấy anh trò chuyện với ai bao giờ trừ giao tiếp công việc. Cũng như chẳng thấy ai… Read more →

Rõ như ban ngày

doduc 1 – Người ta nói, chỉ đi trong phố là nhìn thấy ngay khả năng quản lý đất nước của chính quyền. Nghe vậy, một người bạn đã từng qua Li-ông, một thành phố miền Nam nước Pháp từng thấy những con phố cổ, những con đường hẹp chỉ đủ hai xe máy tránh nhau, nền đường đá chẻ… Read more →

Mơ ước

Doduc 1 – Ở đời chắc ai cũng có mơ ước: nghèo thì mơ ước làm giàu, thoát nghèo. Trai trẻ mơ có người yêu đẹp, mơ học thành tài, ăn nên làm ra, mơ đi du ngoạn đó đây, mơ ra nước ngoài. Thế giới người ta nói đến giấc mơ Mỹ, và người láng giềng lớn của ta… Read more →

Dối và kĩ

Doduc 1 – Một lần ngồi với nghệ nhân Đông Hồ, tôi đem bức tranh của các tiền bối làng in cách đây 50 năm, hàng xuất khẩu sang Cộng hòa dân chủ Đức để so sánh với tranh in hiện nay: Vẫn ván cũ, mà tranh giờ mỏng quẹt, màu nhờ nhờ không thắm không dày dặn như 50… Read more →